W czym rozpuszcza się propolis? – przewodnik po najlepszych rozpuszczalnikach

Propolis, znany także jako „kit pszczeli”, to naturalna mieszanina żywic, wosków, pyłku kwiatowego oraz pszczelich wydzielin wykorzystywana przez pszczoły do zabezpieczania ula. W składzie propolisu znajduje się bardzo wiele substancji biologicznie czynnych, takich jak flawonoidy, kwasy fenolowe, terpeny, sterole i inne. Właśnie ich obecność oraz złożona budowa sprawiają, że rozpuszczalność propolisu jest ograniczona i nie wszystkie rozpuszczalniki są równie skuteczne.

W tym wpisie przyjrzymy się, w czym najlepiej rozpuszcza się propolis, jakie są wskazania praktyczne, na co zwrócić uwagę przy przygotowywaniu ekstraktów oraz jakie rozwiązania są stosowane w badaniach naukowych.

Co wpływa na rozpuszczalność propolisu?

Propolis to mieszanina wielu składników chemicznych – w jego składzie występują m.in.: substancje żywiczne roślin (żywice i balsamy), wosk pszczeli, pyłek kwiatowy, enzymy pszczół oraz liczne polifenole (w tym flawonoidy), terpeny, kwasy aromatyczne, alkohole i aldehydy.

Złożoność tej mieszaniny oznacza, że różne składniki propolisu mają różną polarność i różnie reagują z rozpuszczalnikami.

Wiele składników aktywnych to związki słabo-polarne, co utrudnia ich rozpuszczanie w wodzie. Z kolei rozpuszczalniki organiczne, takie jak alkohol etylowy, mieszaniny alkohol-woda, okazują się znacznie bardziej efektywne.

Badania naukowe potwierdzają, że ekstrakcja propolisu wymaga odpowiednio dobranego rozpuszczalnika. Przy użyciu czystej wody uzyskano bardzo niski wydajności ekstrakcji w porównaniu z alkoholem. Dla przykładu w badaniu portugalskim przy użyciu wody jako rozpuszczalnika uzyskano jedynie około 4,2 % wydajności. W przypadku etanolu (o stężeniu 70% lub 96%) wydajność wynosiła natomiast nawet prawie 74%[1].

W czym rozpuszcza się propolis? – Przegląd najczęściej stosowanych rozpuszczalników

1. Alkohol etylowy (etanol)

To rozpuszczalnik najczęściej wskazywany w literaturze jako „najlepszy” dla propolisu. Szczególnie jest to istotne, gdy chcemy uzyskać ekstrakt zawierający flawonoidy i kwasy fenolowe. W dostępnych publikacjach najczęściej spotykamy informacje, że ekstrakcje przeprowadzane z użyciem etanolu (w różnych stężeniach) dawały roztwory o znacznie wyższej zawartości składników fenolowych niż sama woda [2]. Za optymalne pod tym względem uważa się stosowanie alkoholu etylowego w stężeniu 60-70% [3].

2. Mieszaniny etanol-woda (hydroetanolowe roztwory)

Standardowo stosuje się etanol zmieszany z wodą w stężeniu 60-70%v/v. Coraz częściej jednak spotykany jest coraz mniejszy udział alkoholu (do 50%). Może być to bardzo korzystne w przypadku produktów kosmetycznych, w których obecność etanolu nie jest pożądana ze względu na działanie wysuszające i drażniące wywierane na skórę.

3. Woda 

Choć intuicyjnie wielu mogłoby pomyśleć „rozpuścimy propolis w wodzie”, to rzeczywistość jest taka, że woda bardzo źle rozpuszcza propolis. Zwłaszcza dotyczy to zawartych w nim związków fenolowych. Natomiast próba rozpuszczenia etanolowego ekstraktu propolisu w wodzie skutkuje wytrąceniem się białego osadu. Dla poprawy rozpuszczalności propolisu w wodzie próbuje się zwiększać pH i dodawanie związków wspomagających osiągając różne efekty [4].

4. Inne rozpuszczalniki (DMSO, aceton, gliceryna etc.)

W literaturze możemy także napotkać próby wykorzystania innych rozpuszczalników, takich jak DMSO, aceton, glikol propylenowy, czy gliceryna uzyskując różne rezultaty. Na przykład DMSO okazało się w jednym badaniu najlepszym rozpuszczalnikiem pod względem całkowitej ilości rozpuszczonych fenoli [3]. Nie jest on jednak pozbawiony skutków ubocznych (miejscowe podrażnienia, ból i zawroty głowy, nudności, czosnkowy zapach i posmak). Może to stanowić znaczne ograniczenie w ich wykorzystaniu. Stosowanie acetonu i DMSO może być również ograniczone regulacyjne. Gliceryna, czy też nośniki olejowe natomiast są mniej problematyczne pod tym względem i mogą być wykorzystane jako alternatywy dla etanolu. Odznaczają się jednak mniejszą efektywnością pod kątem rozpuszczalności pożądanych substancji o właściwościach prozdrowotnych.

 

Przeczytaj też o prozdrowotnych właściwościach propolisu.